Çocuklar değişen ekonomik, teknolojik, sosyal koşullara uyum sağlamakta zorlanabilirler. Her çocuğun gelişimi ve
çevresiyle kurduğu iletişim birbirinden farklı olduğu gibi değişen yaşam koşullarına uyum süreci de oldukça farklıdır.
Çocukların sosyal çevrelerinde oluşan olaylara, durumlara gösterdikleri olumsuz tepkilere “uyum bozukluğu”, “sosyal
uyumsuzluk” adı verilir.
Sosyal uyumsuzluk, çocukların büyüdükçe çevre algılarının gelişmesi sonucu yeni yetenekler geliştirerek uyum sağlaması
durumunun oluşamaması durumu olarak da açıklanabilir.
Çocuklarda Sosyal Uyumsuzluğun Nedenleri
Sosyal uyumsuzluk genetik aktarım yoluyla oluşabilir. Genetik aktarım pek çok hastalığın genler yardımıyla ebeveynler ve
aile yakınlarından çocuğa geçmesine sebep olur.
Çocukların aile tarafından yeterince sevgi görmemesi, baskı altında kalması, huzursuz bir aile hayatının olması, aile
tarafından çocuğa güven ortamının oluşturulmaması, ebeveynler ve çocuk arasında iletişim problemi olması, aileden şiddet
görmesi sosyal yaşamda uyum problemi yaşamalarına sebep olabilir.
Çocukların, beslenme, barınma, giyinme gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmaması çocuklarda sosyal uyumsuzluğun ortaya
çıkmasına sebep olan etkenlerden biridir.
Sosyal uyumsuzluk, bedensel olarak engeli olan çocuklarda da sıklıkla görülür. Bedensel engelli çocuklar kendilerinin
sahip olduğu bedensel şartlardan dolayı sosyal çevrelerinde olumsuz davranışlar sergileyebilirler. Bedensel engel
nedeniyle sosyal uyumsuzluk yalnızca doğuştan engeli olan çocuklarda değil, sonradan bir kaza ile engeli olan çocuklarda
da görülür.
Sosyal Uyum Problemi Yaşan Çocukların Gösterdiği Belirtiler
- Sinirlidirler. Gereksiz yere öfke patlaması yaşayıp, bağırmaya başlayabilirler.
- Endişeli, utangaç ve korkaktırlar.
- Yalan söylerler. Özellikle arkadaşlarına, aileleriyle ilgili yalan söylerler.
- Eleştiri kabul etmezler, kendilerini daima haklı görürler. Onlara ters gelen bir şey söylendiğinde kendileri veya kendi
söyledikleri konuyu haksız olsalar da sonuna kadar savunurlar.
- Bazı sosyal uyum problemi olan çocuklar çok özgüvenli oldukları gibi bazıları da kendilerine güvenmezler. Kendilerini
arkadaşlarından daha aşağıda görüler.
- Sosyal uyumsuzluk, okula karşı ilgisiz olan çocuklarda da görülür. Bu çocuklar okula gitme istemezler ve zaman zaman
okuldan kaçarlar. Okulda arkadaşlarıyla bir etkinliğe katılmak istemezler.
- Kendi yaşıtları arkadaşlarıyla oynamak istemezler. Oyun oynadıklarında ise oyunbozanlık yapabilirler.
- Sosyal uyum problemi olan çocuklarda fiziksel belirtilerde sıklıkla görülür. Bunlar tırnak yeme, titreme, kas seğirmesi
gibi fiziksel belirtilerdir.
- Yarışmaktan hoşlanır.
- Sosyal uyum problemi olan çocuklar başkasının eşyalarını çalmak gibi suçları da işleyebilirler.
Sosyal Uyumsuz Çocukların Davranış Kalıpları
Sosyal uyumsuzluk, her çocukta farklı belirtiler ve özellikler gösterebilir. Ancak çocuklardaki benzer davranış
kalıplarını ve özellikleri dört grup halinde ayırabilmek mümkündür. Bu gruplar, yönetim bozukluğu, kişilik problemi,
olgunlaşmama/çocuksuluk, sosyalleşmiş suçluluk şeklinde adlandırılabilir.
Yönetim Bozukluğu: Yönetim bozukluğu grubuna giren çocuklar genellikle otoriteye karcı direnç gösterirler. Ebeveynlerin,
öğretmenlerin sözünü dinlemezler ve zaman zaman saygısız davranışlarda bulunurlar. Kendilerini diğer çocuklardan daha
üstün gibi göstermeye meyillidirler. Kıskanç olurlar.
Olgunlaşamama Problemi: Bu gruptaki çocuklar daha pozitif olurlar ancak bu pozitiflikleri nedeniyle çok kolay bir
şekilde üzülebilirler. Daldın ve dikkatsizdirler.
Kişilik Problemi: Kişilik problemi grubuna giren çocuklar genel olarak kaygılı ve endişeli bir ruh hali
içerisindedirler. Çevreye karşı son derece ürkek ve çekingendirler. Anne ve babaya son derece bağımlıdırlar. Arkadaş
edinmekte zorlanırlar. Endişeli ruh hallerinden ötürü tırnak yeme gibi alışkanlıkları vardır.
Sosyalleşmemiş Suçluluk: Sosyalleşmemiş suçluluk grubuna giren çocuklar adından anlaşıldığı gibi hırsızlık, saldırganlık
gibi suçlar işlemeye meyillidirler. Okula uyum sağlayamaz ve devamlı olarak okuldan kaçarlar. Diğer sosyal uyumsuzluk
davranış gruplarına göre daha sosyaldirler.
Sosyal Uyumsuzluk Giderilebilir Mi?
Sosyal uyumsuzluk, doğru bir eğitim ve anne, baba ve öğretmenin davranış biçimiyle giderilebilen bir problemdir.
Sosyal uyum problemi olan bir çok çocuk herkesle birlikte devlet okullarında eğitim görmektedir. Bu durumda öğretmenin
davranışlarını son derece önemli bir konuma getirmektedir. Sınıfında sosyal uyum problemi olan çocuk bulunan öğretmenler
öncelikli olarak çocukla iletişim kurarken sakin olmalıdır. Çocuktan istediği ve yapmasını beklediği şeylerin ne
olduğunu anlatırken son derece yalın ve açık bir dil kullanmalıdır. Sosyal uyumsuzluk problemi olan çocuğa onun
yapabileceği etkinlikler verilmeli ve çocuğun ilgisi çekilmeye çalışılmalıdır.
Sosyal uyumsuzluk problemi olan çocukların ailelerinde çocuklarıyla iletişim kurarken yapması gereken önemli noktalar
vardır. Öncelikle çocukla sakin bir dille konuşulmalıdır. Uyumsuzluk problemi olduğu için çocuğa kızıp,
bağırılmamalıdır. Yaptığı iyi davranışlar ödüllendirilmeli, çevreyi etkileyecek düzeyde yaptığı olumsuz davranışlar
cezalandırılmalıdır. Çocuğun yapabildiği ve yapamadığı şeyler aileler tarafından gözlenmeli ve gözleme dayanarak çocuğun
yapabildiği şeyler istenmelidir. Sosyal uyum bozukluğu olan çocukların başka çocuklarla kıyaslanması da onlar üzerinde
negatif etki yaratacaktır. Bu sebeple anne babalar çocuklarını, kardeşleriyle ve arkadaşlarıyla kıyaslamamalıdır.
Sosyal uyumsuzluk, bu problemi yaşayan çocukların eğitim hayatını etkiler. Bazı durumlarda çocuklar yaşıtlarıyla aynı
okullara gidemeyebilirler. Bu durumlarda okulların verdiği rapor ile sosyal uyumsuzluk problemi olan çocuklar özel
eğitim hizmeti veren kurumlarda eğitim görürler.