Madde bağımlılığı, bir maddenin bir ihtiyaç doğrultusunda ve fiziksel bir tedavi amacı olmadan kullanılması ve bu
kullanım miktarının giderek daha da artmasıdır. Kullanılan madde kişinin maddeyi tedarik etmek için çok fazla çaba ve
uğraş göstermesine, madde kullanımı dolayısıyla aile, sosyal ve iş hayatında olumsuzluklarla karşılaşmasına, yaşadığı
tüm olumsuzluklara rağmen maddeyi almayı devam etmek istemesine, maddeyi alamadığında yoksunluk çekmesine sebep oluyorsa
bu kişi madde bağımlısı olarak adlandırılmaktadır.
Kişilerde 12 ay içerisinde 3 farklı belirtinin görülmesi madde bağımlısı olduğunu işaret eder. Bu belirtiler şunlardır:
- Maddeyi temin etmek için çok fazla zaman harcamak
- Yaşanan olumsuzluklara rağmen madde kullanmaya devam etmek
- Aile ilişkileri, özel hayat, iş ile ilgili konularda sorunlar çıkması
- Maddeyi bırakma çabalarının başarısızlıkla sonuçlanması
Madde bağımlılığı, değişik bağımlılık seviyeleri olan, yasal veya yasal olmayan herhangi bir maddeden birinin kullanımı
ile ortaya çıkar. Tütün, alkol, kokain, eroin, LSD, morfin, esrar bağımlılık yapan maddelerden bazılarıdır.
Uyuşturucu maddeler her birey için eşit miktarda bağımlılık yapma riskine sahiptir. Madde bağımlılığının bireylerin
bünyesiyle hiçbir ilişkisi yoktur. Hücresel öğrenme süreci adı verilen süreç ile vücuda giren her madde tanınır ve
unutulmaz. Bu süreç her birey için aynıdır.
Madde Bağımlılığına Gidiş Süreci
Madde bağımlılığı, bazı evreler sonucunda oluşur. Bu evreler her bireyde aynı olmamakla birlikte pek çok kişide
görülmesi dolayısıyla bir genelleme yapabilmek mümkündür.
İlk evre: İlk evrede birey, herhangi bir madde kullanmasında bir sakınca olmadığını, madde kullanmaktan korkmadığını,
kullansa bile hemen bırakabileceğini, bağımlı olmayacağını iddia eder. Birey daha sonrasında bazen arkadaş ortamındaki
ısrarlar sebebiyle, bazen yaşadığı psikolojik problemler sebebiyle veya başka bir sebepten dolayı madde dener.
İkinci evre: Maddeyi deneyen birey, madde kullanırken yaşadığı hisleri tekrar yaşamak, acılarını unutmak, madde
kullanan arkadaşlarından ayrı kalamamak gibi sebeplerle maddeyi tekrar tekrar kullanır.
Üçüncü evre: Bur evrede birey artık madde bağımlısı olmuştur. Madde kullanımı hayatını olumsuz yönde etkilemeye
başlamıştır. Kişi bu olumsuzlukları fark etmeye başladığında maddeyi bırakmaya çalışır. Fakat bağımlılık yaratıcı
özellikleri dolayısıyla madde kullanımını bırakmak ciddi bir kararlılık ve emek isteyen bir süreçtir. Madde kullanımı
bırakıldıktan sonra bir kere bile kullanmak aynı döngünün tekrar edilmesine sebep olacaktır.
Madde Bağımlılığının Bireylerin Hayatına Etkileri
Madde bağımlılığı, bireylerin hem sağlıklarını hem de yaşamlarını etkileyen, psikolojilerinin olumsuz etkilenmesine
sebep olan bir durumdur.
- Karın ağrıları, kusma, mide ve bağırsak spazmları, kanamalar, ishal, kabızlık gibi rahatsızlıklar kullanılan maddenin
vücudumuzdaki etkilerinden bir kaçıdır. Madde kullanımı organların zarar görmesi, kalp rahatsızlıkları gibi çok ciddi
rahatsızlıklara da sebep olmaktadır. Madde kullanımı zehirlenme ve bu sebebe bağlı ölümlere de neden olmaktadır.
- Madde kullanımı, beynin düzgün bir şekilde çalışmasının önünde bir engeldir. Kafa bulanıklığı, unutkanlık, yapılan
sıradan işleri yapamama gibi durumlar madde kullanan bireylerde sıklıkla görülür.
- Madde bağımlılığı, bireylerin aile ve çevre ile ilişkilerinin bozulmasına yol açar. Madde kullanan bireyler çevre ile
uyum sağlama konusunda başarılı olamazlar. Uyum sağlayamama süreci uzaklaşma ve ilişkilerin tamamen kopması durumlarına
kadar gidebilir.
- Madde bağımlılığı sebebiyle çevrelerinden uzaklaşan bireyler psikolojik olarak büyük sorunlar yaşayabilirler.
Sevdiklerinin uzaklığı, iş hayatındaki olumsuzluklar, madde bağımlılığından kaynaklı yoksunluk hissiyle başa çıkamama
bireylerde depresyon gibi psikolojik rahatsızlıklar ortaya çıkmasına sebep olur.
Madde Bağımlılığından Kurtulmak İçin Ne Yapılmalıdır?
Madde bağımlılığı, ciddi bir emek ve istikrarlı bir tedavi süreci ile aşılabilecek bir problemdir. Bu problemin aşılması
için ailelere çok önemli görevler düşmektedir.
- Öncelikle bilinmesi gerekir ki madde etkisinde biriyle konuşmak bir fayda sağlamaz. Çünkü kişi o anda madde
etkisindedir, konuşmaları anlama kapasitesi daha düşüktür.
- Madde kullanan kişi ile konuşma yapacak aile bireyinin de bu konuşmanın duygusal yüküne kendisini hazırlaması gerekir.
- Konuşma esnasında öğüt vermek madde kullanan bireylerde ters tepebilir. Bu yüzden samimi bir dille sohbet eder gibi
konuşmak daha faydalıdır.
- Madde kullanan kişiyi suçlayıcı bir tarzda konuşma aile ilişkilerinin daha da kötüye gitmesine sebep olabilir. Bu
yüzden aile bireyleri madde kullanan kişi ile iletişime geçerken onun hislerini, yaşadıklarını anlamaya çalışmalıdır.
- Madde bağımlılığı uzman birinin yardımı ile çok daha kolay atlatılabilir. Bu yüzden ailelerin madde kullanan kişiyi
zorlamadan, samimi bir şekilde onu uzman yardımı almaya teşvik etmeleri gerekir.
- Madde kullanan kişiye karşı hayal kırıklığı yaşadığının belli edilmesi aile içindeki ilişkilerin gerilmesine sebep
olabilir.